Klauwieren Laniidae

Teksthistorie
Gemaakt op 11-3-2002, gewijzigd op 29-07-2004


Grauwe Klauwier Lanius collurio

Voormalige broedvogel. Doortrekker in uiterst klein, in sommige jaren zeer klein aantal. Uiterste data: 5 mei en 4 november.


Grauwe Klauwier (ad. vrouw), Strabrechtse Heideweg/Heeze ; 23-5-2004 (Rob Bouwman)

Voorkomen als broedvogel
Tot halverwege de vorige eeuw was de soort vermoedelijk een gewone broedvogel. In de jaren 60 werden echter nog maar enkele pr gevonden. Opmerkelijk is daarom de vermelding van Bijlsma (1992), die zich baseert op gegevens van het voormalige RIVON, dat in 1968 sprake zou zijn van 1 ex per 10 ha. in het heggenlandschap bij Leenderstrijp en 2 ex per 10  ha. tussen  het Soerendonks Goor en Leenderstrijp (en vermoedelijk ook voorkomend bij Goorse Putten, Dolingerputten en Strijperheg). De juistheid hiervan kan niet worden bevestigd door vergelijkbare opgaven uit andere delen van de Kempen.

In de jaren 70 en 80 werden de meeste broedgevallen vastgesteld in de vloeiweiden bij Bergeijk. Het Belgische gedeelte van dit populierenbos was tot in de jaren 80 een waar bolwerk voor Grauwe Klauwieren met bijv. 15 pr in 1973 en >7 pr in 1981; vanaf ca 1990 broedt de soort hier echter niet meer. In 1991 waren de laatste meldingen van broedende Grauwe Klauwieren in de Kempen, al is niet uitgesloten dat incidenteel nog een pr aanwezig is (bijv. in natuurontwikkelingsgebieden in de beekdalen).

Vanaf 1960 zijn de volgende (mogelijke) broedgevallen bekend (n.b.: de Vloeiweiden Bergeijk heeft uitsluitend op het deel betrekking dat op Nederlands grondgebied ligt):

1960 De Hogt/Veldhoven-Waalre 1 pr - -
1962 Ekkersweijer/Best 1 pr - nest met jongen
1964 Achterste Most/Neterselse Heide 1 pr - pr + nest met jongen
1968 Gemeente Leende e.o. aanwezig RBy92a -
1971 Vloeiweiden Bergeijk 1 pr - nest met 6 eieren (uitgehaald)
1974 Hapert (rand van dorp) 1 pr - gehele zomer paar aanwezig, laatste waarneming op 2-8
1974 Visvijvers Bergeijk 1 pr THe95 2-6 en 16-6 1 man in braamstruweel aan zuidoostrand van visvijvers
1974 Vloeiweiden Bergeijk 1 pr THe nest met jongen (uitgevlogen)
1974 Voorste en Achterste Brug/Valkenswaard 0-1 pr THe 2-6 1 man met voedsel in snavel
1975 Vloeiweiden Bergeijk 1 pr THe pr met jongen
1977 Visvijvers Bergeijk 0-1 pr FvdBo -
1977 Vloeiweiden Bergeijk 1-2 pr THe 15-5 1 man zingend, 22-5 2 man en 1 vrw
1980 Vloeiweiden Bergeijk 1 pr THe nest met jongen
1986 Malpiebeemden/Valkenswaard 1 pr AviMob -
1986 Vloeiweiden Bergeijk 1 pr THe pr met jongen
1988 Vloeiweiden Bergeijk 1 pr - pr met nest
1990 Vloeiweiden Bergeijk 0-1 pr - 1-7 1 vrw
1991 Horsten-Putten/Valkenswaard 1 pr RBy92b bovendien nog 1 pr net in Belgie
1991 Malpiebeemden/Valkenswaard 1 pr RBy92b -
1991 Patersgronden/Valkenswaard 1 pr RBy92b 10-6 en 7-7 1 man
2009 Groote Heide / Leende 1 pr RWe waarnemingen van 14-7 t/m 7-8, 2 jongen grootgebracht

Voorkomen als niet-broedvogel
Tot ca 1980 werden jaarlijk Grauwe Klauwieren gezien, maar sindsdien is de soort een onregelmatige doortrekker; voorjaar 2003 was overigens een positieve uitzondering. Veruit de meeste waarnemingen komen uit de maand mei.

    Seizoensverloop Grauwe Klauwier tot halverwege 2004  (n=31)

Waarnemingen 1960 t/m mei 2004:

04-11-1968 Waalre 1 vrw -
01-06-1969 t/m 19-06-1969 Strabrechtse Heide 1 ex -
17-05-1970 Strabrechtse Heide 1 man RBo01
01-08-1970 Strabrechtse Heide 1 ex RBo01
09-05-1971 Strabrechtse Heide 1 vrw RBo01
05-05-1976 Vloeiweiden Bergeijk 1 ex -
15-05-1977 Malpie/Valkenswaard 1 man 1 vrw JvKe
18-05-1977 Waschven/Strabrechtse Heide 1 vrw HHe, RoBo
22-05-1977 t/m 26-05-1977 Ruldal Geldrop-Heeze 1 man -
18-05-1978 Vloeiweiden Bergeijk 1 ex -
26-05-1978 t/m 27-05-1978 Strabrechtse Heide 1 man RoBo, RuBo
28-05-1979 Heerendonk/Nederwetten 1 man -
05-05-1980 Budel 1 ex LTh
06-06-1980 Cartierheide/Eersel 1 man HPr
19-05-1982 Reusel nabij Belgische grens 1 man -
05-05-1986 De Hurk/Eindhoven 1 man RBo01
22-05-1987 Vloeiweiden Bergeijk 1 man 1 vrw -
29-09-1993 t/m 02-10-1993 Het Sang/Mierlo 1 onv RBo01
23-05-1995 t/m 24-05-1995 Braakhuizensche Heide/Geldrop 1 man RBo01
23-05-1995 Waschven/Strabrechtse Heide 1 man RBo01
26-05-1996 t/m 28-05-1996 Collse Zegge/Geldrop 1 man RBo01
06-06-1998 Loozerheide/Budel-Dorplein 1 man RBo01
25-05-2000 t/m 26-05-2000 Loozerheide/Budel-Dorplein 1 man 1 vrw NvHo, RoBo, HHe
01-06-2000 Loozerheide/Budel-Dorplein 1 vrw NvHo, RoBo, HHe
10-08-2000 t/m 11-08-2000 Rusthoek/Strabrechtse Heide 1 onv NBo, RuBo
24-08-2000 Strabrechtse Heide 1 man HMu
27-08-2001 t/m 05-09-2001 Strabrechtse Heide 1 onv RoBo, JEKi, RKa
20-10-2002 Visvijvers Bergeijk 1 ex -
08-05-2003 Patersgronden/Valkenswaard 1 vrw -
11-05-2003 t/m 18-05-2003 Patersgronden/Valkenswaard 1 man -
18-05-2003 Strabrechtse Heide 1 man -
24-05-2003 Kranenveld/Soerendonk 1 man (zingend) -
28-08-2003 Loozerheide/Budel-Dorplein 1 onv -
17-05-2004 Putberg/Soerendonk 1 man -
18-05-2004 Kranenveld/Soerendonk 1 man -
19-05-2004 Loozerheide/Budel-Dorplein 1 man 1 vrw -
20-05-2004 t/m 24-05-2004 Patersgronden/Valkenswaard 1 man -
22-05-2004 Manege Meulendijks/Geldrop 1 vrw -

Aantal ex. per jaar vanaf 2000: het grootste deel van deze waarnemingen komt uit de maanden mei en augustus/september, vooral van de Strabrechtse Heide, Loozerheide en de Patersgronden.

Jaar

2000

2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008

Aantal ex

5 1 1 5 9 5 2 3 3

Literatuur
Braaksma, S. 1954. Enige broedvogels in Noord-Brabant: Grauwe Klauwier, Klapekster, Roodkopklauwier. Brabantia 3: 27-33.
Cornelissen, M. 1982. De Grauwe Klauwier (Lanius collurio) in de Kempen. Blauwe Klauwier 8(1): 13-15.

 


Klapekster Lanius excubitor excubitor

Voormalige broedvogel. Doortrekker in klein aantal. Wintergast in zeer klein aantal.


Klapekster, Schaapskooi/Soerendonk ; 29-10-2008 (Rob Bouwman)

Voorkomen als broedvogel
In de eerste helft van de vorige eeuw was de Klapekster een zeer schaarse broedvogel met vaak 3 pr of meer op één heideterrein, zoals op de Neterselse en Mispeleindse Heide (6 pr in 1939, 4 pr in 1951-53), de Landschotse Heide (ca 4 pr tot 1951) en de Strabrechtse Heide (>5 pr in 1951-53).
De soort nam daarna af en was in de jaren 60 en 70 een uiterst schaarse broedvogel met jaarlijks 1-3 pr. Het laatste zekere broedgeval dateert uit 1981. De volgende (mogelijke) broedgevallen vanaf 1960 zijn bekend:

1960 Neterselse en Mispeleindse Hei 1 pr -
1961 Groote Heide/Soerendonk 1-2 pr -
1962 Neterselse en Mispeleindse Hei 1 pr -
1963 Mosven/Strabrechtse Heide 0-1 pr 2 ex half mei 2 weken lang aanwezig
1963 Neterselse en Mispeleindse Hei 1 pr nest met 3 jongen (uitgevlogen) en 2 eieren
1964 Hasselsvennen/Leenderbos 0-1 pr 9-5 1 ex
1964 Neterselse en Mispeleindse Hei 1 pr nest met 6 eieren; 2 jongen uitgevlogen
1965 Hasselsvennen/Leenderbos 0-1 pr 3-6 1 ex
1965 Neterselse en Mispeleindse Hei 1 pr -
1966 Neterselse en Mispeleindse Hei 1 pr nest met 5 jongen en 1 ei
1968 Groote Heide/Soerendonk 0-1 pr -
1968 Reuselse Moeren 1 pr -
1968 Strabrechtse Heide 0-1 pr ergens in periode 1967/69 gemeld als overzomerend
1969 Hasselsvennen/Leenderbos 1 pr zeker broedgeval
1970 Klotvennen/Groote Heide 1 pr nest met 5 jongen (uitgevlogen)
1970 Landschotse Heide 0-1 pr begin juni 1 ex
1971 Groote Heide/Soerendonk 1 pr waarsch. door brand verjaagd
1974 Platvoetje/Strabrechtse Heide 0-1 pr tot laat in voorjaar/zomer waargenomen
1977 Cartierheide/Eersel 1 pr tot begin mei 1 pr aanwezig, in april 1 ex met strootje in snavel (indicatie voor nestbouw), op 30-5 1 ex
1977 Reuselse Moeren 0-1 pr diverse zomerwaarnemingen, o.a. in juni
1977 Strabrechtse Heide langs Aardborstweg 1 pr 27-6 adult met 2 jongen
1978 Galgeberg/Strabrechtse Hei 1 pr nest, niet succesvol
1979 Strabrechtse Heide 1 pr juli bedelende Koekoek bij adult Klapekster, indicatie voor door Koekoek geparasiteerd nest
1981 Ringselvennen/Budel-Dorplein 1 pr nest met jongen nabij de AKZO fabriek
1986 Groote Heide/Soerendonk 0-1 pr 19-5 1 ex baltsend in stuifzanddeel (PvdWi)
2002 Groote Heide/Geldrop 0-1 pr 10-6 1 ex vliegend met voedsel in snavel (RBr)


Voorkomen als niet-broedvogel
Vrijwel alle doortrekkende en overwinterende Klapeksters verblijven op heideterreinen. Op de Strabrechtse Heide wordt sinds de winter 1989/90 jaarlijks op één dag in midwinter (eind december of begin januari) een simultaantelling gehouden. De resultaten hiervan zijn als volgt (bron: VWG De Kempen):

Winter

89/90

90/91 91/92 92/93 93/94 94/95 95/96 96/97 97/98 98/99 99/00 00/01 01/02 02/03 03/04 04/05 05/06 06/07 07/08 08/09 09/10

Aantal ex

3 3 5 6 2 9 4 0 0 4 7 7 6 4 5 5 11 7 9 5 7

Hoewel de tellingen niet altijd 100% volledig geweest zullen zijn, is duidelijk dat de midwinterpopulatie op de Strabrechtse Heide forse fluctuaties vertoont.
Overtrekkende Klapeksters worden incidenteel gezien, vooral in oktober.

Literatuur
Braaksma, S. 1954. Enige broedvogels in Noord-Brabant: Grauwe Klauwier, Klapekster, Roodkopklauwier. Brabantia 3: 27-33.
Happen, P. van & J. van Kessel 2000. De Klapekster als broedvogel en wintergast in de Brabantse Kempen. Blauwe Klauwier 26(3): 3-7.
Happen, P. van 2003. Klapekstertelling Strabrechtse Heide 2003. Blauwe Klauwier 29(1): 21.
Peeters, L. 1985. Opvallende doortrek van Klapeksters in het najaar van 1984. Roodborsttapuit 4(3): 131-133.

 


Roodkopklauwier Lanius senator senator

Voormalige broedvogel. Zeldzame gast.


Roodkopklauwier, Strabrechtse Heide ; 2-6-2005 (Rob Bouwman)

Voorkomen als broedvogel
Uit de Nederlandse literatuur zijn broedgevallen bekend uit de omgeving van Aalst in 1856 (4 eieren verzameld op 25 mei; Tring Museum) en Valkenswaard in 1851, 1860, 1862 en 1863 (Van Erve et al. 1967). In het Tring Museum in Groot-Brittannië zijn voorts de volgende eicollecties aanwezig, allen verzameld te Valkenswaard (J. Jansen in lit.): 23 mei 1876 (1 ei), 21 mei 1876 (5 eieren), 21 mei 1876 (4 eieren), 27 mei 1876 (6 eieren) en 29 mei 1876 (4 eieren). Uit deze gegevens kan voorzichtig afgeleid worden dat de Roodkopklauwier in de 19e eeuw een gewone broedvogel was in (delen van) de Kempen.

Voorkomen als niet-broedvogel
De volgende waarnemingen zijn bekend:

21-04-1951 Stiphout 1 ex FEr67
12-08-1961 (A) Strabrechtse Heide 1 ex FEr67
18-05-1962 (A) Neterselse Heide 1 ex FEr67
13-08-1971 (A) Waalre 1 ex -
25-07-1976 industrieterrein/Bladel 1 ex GSa, WvdVo
11-05-1980 (A) Cartierheide/Eersel 1 vrw HPr, LPe, MBa
15-05-1981 Eindhoven Airport 1 ex FLe
20-05-1983 Vloeiweiden Bergeijk (Nederlands deel) 1 ex MvdBr
08-05-1994 t/m 11-05-1994 (A) Cartierheide/Eersel 1 ex HPr, HVr, RoBo
02-06-2005 (A) Strabrechtse Heide 1 ex KMo  e.v.a.